Jak powstają rankingi po8.pl?

# Metodologia — wersja robocza 1

## Co mierzymy

„Autorski ranking po8.pl na podstawie danych CKE/CIE” porównuje średnie wyniki egzaminacyjne szkół. Nie jest oficjalnym rankingiem CKE, oceną całej jakości szkoły, miarą przyrostu umiejętności ani prognozą przyjęcia. Wyniki matur nie są progami rekrutacyjnymi po ósmej klasie. Selekcja uczniów i ich wcześniejsze osiągnięcia wpływają na średnie. Nie wyprowadzamy wniosków przyczynowych.

## Zakres

Wersja eksportu: wrzesień danego roku. Matura w formule 2023, arkusze standardowe. Osobno 2026, 2025 i 2024; bez łączenia rezultatów między rocznikami. Każda tabela to jedno miasto, jeden rok, jeden typ szkoły i jeden przedmiot. Nie porównujemy bezpośrednio liceów z technikami. Uwzględniamy wyłącznie `liceum` / `technikum` z oznaczeniem `dla młodzieży`. Szkoły dla dorosłych, branżowe i bez określonego odbiorcy pozostają w krajowym CSV, ale nie w rankingach.

18 miast: Warszawa, Kraków, Wrocław, Łódź, Poznań, Gdańsk, Szczecin, Lublin, Bydgoszcz, Białystok, Katowice, Kielce, Rzeszów, Toruń, Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra, Opole, Olsztyn. Sprawdzamy zgodność miasta, województwa i siedmiocyfrowego TERYT gminy. Nie zaliczamy szkół z powiatu wokół miasta do miasta.

## Średnie i liczebności

Trzy osobne zestawienia: język polski, matematyka, język angielski — wyłącznie pisemny poziom podstawowy. Egzaminy ustne, dwujęzyczne i rozszerzone nie są substytutami brakującej podstawy.

Metadane wydawcy określają **średnią jako wynik sesji głównej**, a **liczbę zdających N jako sesję główną i dodatkową**. Dane nie pozwalają potwierdzić osobnej liczebności sesji głównej dla każdej średniej. N w raporcie to liczebność źródłowa, nie deklarowana liczebność próby średniej. Nie ważymy średnich przez to N i nie wyliczamy błędów standardowych lub przedziałów ufności.

Domyślny próg: **N≥10 oraz opublikowana średnia** dla danego przedmiotu. Jest to jawna reguła redakcyjna ograniczająca małe grupy; nie gwarantuje 10 zdających w sesji głównej. Źródło informuje, że średnie prezentuje przy co najmniej 5 zdających. Znormalizowany CSV dodatkowo ukrywa średnią, gdy N<5. Puste dane nigdy nie stają się zerem ani oszacowaniem. Oryginalny XLSX pozostaje nienaruszony. Dla pojedynczego przedmiotu nie wymagamy wyników pozostałych dwóch.

## Miejsce i remisy

Sortowanie malejąco według pełnej źródłowej średniej, bez uprzedniego zaokrąglania. Pokazujemy dwa miejsca po przecinku, ale miejsce wynika z liczby w źródle. Dwa wyniki wyglądające identycznie po zaokrągleniu mogą mieć różne miejsca; CSV zachowuje pełną precyzję.

Identyczne średnie mają to samo miejsce (ranking konkursowy: 1, 2, 2, 4). W remisie kolejność wyświetlania: N malejąco, następnie RSPO rosnąco; nie zmienia to miejsca. Uwzględniamy miejsca do 20 włącznie, razem ze wszystkimi remisami na miejscu 20. Dlatego tabela może zawierać więcej niż 20 szkół. Gdy uprawnionych szkół jest mniej, pokazujemy mniej — bez wypełniania braków innym miastem lub danymi demonstracyjnymi.

## Propozycja łączna — NIE DO PUBLIKACJI jako ostateczny ranking

Dla każdego rocznika, typu i jednego z trzech przedmiotów osobno wyznaczamy niezważoną średnią μ oraz populacyjne odchylenie standardowe σ **rozkładu dostępnych średnich szkół w całej Polsce**, spełniających te same kryteria N≥10 / dla młodzieży. To krajowy punkt odniesienia na poziomie szkół, **nie oficjalna średnia wszystkich zdających w kraju**. Różne przedmioty mają oddzielne zbiory referencyjne.

`z(s,p) = [średnia(s,p) − μ(p,rok,typ)] / σ(p,rok,typ)`

`wynik_roboczy(s) = [z(s,polski) + z(s,matematyka) + z(s,angielski)] / 3`

Wszystkie trzy podstawy muszą być dostępne i spełniać próg. Brak choć jednej wyklucza obliczenie łączne. Wagi są równe 1/3 i są propozycją, nie ustaloną miarą jakości. Parametry μ/σ/N szkół zapisano w `normalizacja-parametry.json`, wartości pośrednie z w CSV propozycji. σ=0 powoduje błąd, a nie arbitralny wynik. Nie stosujemy wag liczby uczniów ze względu na niezgodność populacji N i średniej.

Ten model nie uwzględnia rozszerzeń, profili, selekcji uczniów, niepewności średniej ani kontekstu społecznego; wymaga zatwierdzenia oraz analizy wrażliwości na próg i wagi przed publikacją. Moduł demonstracyjny go nie prezentuje jako ranking końcowy.

## Identyfikacja i kontrola

Źródła zapisane bez zmian z SHA-256, adresem eksportu, datą pobrania i aktualizacji. Wiersz źródłowy jest zachowany w każdym rekordzie, dzięki czemu można odtworzyć każdą pozycję. Odczyt kolumn odbywa się według nagłówków, nie stałych przesunięć. Dla 2025 ignorujemy błędny deklarowany wymiar arkusza (3 wiersze), czytając rzeczywiste wiersze XML. Niczego nie dopisujemy do źródła.

W obrębie młodzieżowych liceów/techników musi istnieć najwyżej jeden rekord RSPO/rok/przedmiot. Powtórzenia administracyjnych rekordów OKE w pozostałej części eksportu nie są liczone jako osobne szkoły rankingowe. Duplikat w dopuszczonej grupie zatrzymuje proces. Połączenie z profilem po8 wymaga identycznego RSPO, miasta i typu w lokalnej bazie odczytanej wyłącznie w trybie read-only. Brak zgodności oznacza brak linku, a nie zmianę danych. Nie potwierdzono aktualnego statusu każdej szkoły w żywym RSPO; nazwy i adresy to dane historyczne eksportu egzaminacyjnego.